علیشروان (یا علی شیروان)، از ایل‌های ساکن شهرستان بدره در استان ایلام می‌باشد. ایل علیشروان یکی از سه ایل شهرستان بدره، می‌باشد.ایل های شهرستان بدره به ایل بیری معروفند. (ایل‌های شهرستان بدره ((ایل بیری))به نام‌های : ایل علیشروان - ایل هندمینی - ایل دوستان، می‌باشند.) محتویات • ۱ توضیحی در مورد ایل بیری • ۲ زبان و گویش • ۳ اصالت • ۴ وجه تسمیه • ۵ تیره‌ها o ۵.۱ انواع o ۵.۲ تیره مالیمان و قیطول o ۵.۳ تیره جابری • ۶ جستارهای وابسته • ۷ منابع توضیحی در مورد ایل بیری در لغت نامه دهخدا در مورد ایل بیری بدره چنین آمده است: ایل بزرگ بدره ای (بیری) یکی از بزرگترین و وسیع ترین ایلات کشور به حساب می آید و بزر گترین ایل در منطقه ی غرب کشور است. ایلی با مردمانی نجیب وبا غیرت و فرهنگی غنی و عشایری دلیر. نکته مهم درمورد این ایل که غالب مردم ایلام و حتی قشر جوانتر خود ایل از آن بی خبرند این است که بدره خود یک شورای ایل خانی است که متشکل از سه ایل بزرگ: علیشروان و دوستان و هیندمینی می باشد که قبلا بزرگان این ایل ها با هم متحد شده و ایل بزرگ بدره(بیری) را تشکیل داده. اما متاسفانه مردم به اشتباه ایل علیشروان را بدره می نامند در حالیکه در بین علیشروان و بدره یک ایل دیگر بنام دوستان وجود دارد. زبان و گویش زبان و گویش ایل علیشروان شاخه‌هایی از کردی می‌باشد. عده‌ای لهجه لری دارند. اما لهجه اصلی ایل علیشروان به بیری معروف است. اصالت اصل ایل علیشروان که قیطول می‌باشد، از مناطق کردستان در زمان والیان و یا اتابکان لرستان آمده و در منطقه سکونت کرده است و به عنوان توشمالی (رئیس ایل) محسوب شده‌اند. چند اعتقاد و نظر در مورد ایل علیشروان وجود دارد که در زیر به آنها می‌پردازیم: ۱-اصل طایفه علیشروان که اکثرا معتقدند از دو نفر به نام‌های: علی و شیروان، به وجود آمده که احتمالا از مناطق بختیاری و یا اینکه از ایل دیرکوند لرستان می‌باشند. که تیره‌های: صفروند - حیدروند - چراغوند - داروند، از اولادان همان دو نفر علی و شیروان می‌باشند. ۲-بعضی معتقدند که اصل ایل علیشروان از ایل دیرکوند است و می‌گویند در حدود چهارصد سال قبل سه نفر به نام‌های: • علی • شروان • حق نظر، از لکستان و از ایل دیرکوند که بر اثر اختلافات قبیله‌ای به سرزمین فعلی آمده و در منطقه چالسر (در دامنه کوه سیوان-شمال شرقی روستای پاکل گراب) سکونت نموده‌اند. در آن زمان تشمال منطقه شخصی به تام رئیس معروف به باشی حکومت می‌کرد که بر اثر عدم پرداخت مالیات به تشمال، اختلاف بین سه نفر و تشمال وقت واقع شده که منجر به قتل سهیل بگ فرزند تشمال باشی شده که پس از مدتی به صلح و سازش منجر شده که علی و شروان بعد از صلح، دختران تشمال رئیس را گرفته‌اند و داماد او شده‌اند و پس از مدتی علی صاحب سه فرزند به نام‌های: صفر - دارا - حیدر، شده است که پس از وفات تشمال رئیس، خود را به عنوان تشمال منطقه معرفی کردند و تا کنون به عنوان تشمال‌های طایفه علی شروان محسوب هستند. از افراد معروف و از توشمالان ایل در سده‌های گذشته،مولاخان دیرکوند فرزند دارا(دارا فرزند شروان) بوده که بعد از وی فرزندش عبدگه هفت پسر داشت به نام‌های: • شیخ محمد • میرزا • مولا • ملگه • احمدبگ • ولگی • عبدعلی، که ریاست و اداره ایل به عهده شیخ محمد میرزا بوده و پس از وفات شیخ محمد به لحاظ اقتدار و اداره زنش بانو خیره-(سپس به توشمالان خیره معروف بوده)-، عهده دار امور و ولایت بر فرزندش علی مامگه فرزند شیخ محمد که به سن بلوغ نرسیده بود شده است. وجه تسمیه در گذشته عدهٔ زیادی از افراد ایل به جاهای متعدد مهاجرت کرده. از جمله بغداد پایتخت کشور عراق، که کردهای پشتکوه در بغداد به کردهای فیلی (کردی فیلی) معروفند و لهجه آنها به لهجه بدره‌ای (بَیرَی) که در اصل متعلق به لهجه و گویش طایفه علیشروان می‌باشد. طوایف ساکن بخش بدره بالاخص طایفه علیشروان به بدره‌ای و یا بیری معروفند و این تسمیه می‌توان گفت فقط به کردهای فیلی بخش بدره و بالاخص طایفه علیشروان اطلاق می‌شود. در اینجا سوالی مطرح است که کلمه بیری و یا بدره‌ای از کجا بوجود آمده است و یا چرا به طایفه علیشروان اختصاص دارد. در اینجا می‌توان گفت به لحاظ قدمت تاریخی و جغرافیایی منطقه و سکونت عده‌ای از اتابکان لر در این منطقه که یکی از آن‌ها بنام بدرالدین از اولاد شاهوردی خان و یا از اولاد آل خورشید(طایفه خورشیدوند، آخرین اتابکان لرستان) در منطقه سکونت کرده و بعنوان بزرگ و توشمال تمام طوایف ساکن منطقه بوده که پس از حکومت رضاخانی و با توجه به اعتنای آنها به فرهنگ قدیم و اصیل ایرانی نام بخش بدره (شهر بدره) ازآب هر به بدره مبدل شده بود. و این تسمیه از همان بدرالدین بوجود آمده است. و چونکه بعضی‌ها معتقدند قیطول‌های باشی و مال هومان از اعقاب همان بدرالدین بوجود آمده است. و چونکه بعضی معتقدند که قیطول‌های باشی و مال هومان از اعقاب همان بدرالدین و این دو تیره از تیره‌های طایفه علیشروان این تسمیه به طایفه علیشروان اختصاص دارد. گرچه توشمالان فعلی طایفه در اصل از طایفه دیرکوند می‌باشند نه از ایل بیرانوند لذا می‌توان گفت به احتمال خیلی قوی این تسمیه (بیری) از حاکم قدیم منطقه (بدرالدین) بوجود آمده است. تیره‌ها انواع • تیره داروندی در روستای زیفل سکونت دارند. • تیره صفروند در روستای پاکل گراب سکونت دارند. • تیره قیطول در روستای چنارباشی سکونت دارند و بعنوان توشمالان طایفه علیشروان محسوب می‌شوند. • تیره حیدروند در روستای چنارباشی سکونت دارند. • تیره چراغوند در روستای گنجه سکونت دارند. • تیره گنجه در روستای گنجه سکونت دارند. • تیره موسی در روستای موسی سکونت دارند. • تیره جابری در روستای بلک و شباب سکونت دارند. • تیره مالیمان در کلم (روستا) سکونت دارند. قدیمیترین تیره و اصل طایفه علیشروان، تیره قیطول می‌باشد. تیره مالیمان و قیطول اصل تیره مالیمان (مال ایمان) از مناطق ترکستان و یا اینکه از لرستان آمده‌اند. بعضی معتقدند از اعقاب هومان ویسه معروف در شاهنامه فردوسی هستند که این رأی بعید بنظر می‌رسد. و این مسأله به لحاظ اینکه اصل تدبیر و سیاست مدار بوده و شرایط جغرافیایی منطقه و محل سکونتشان ایجاب می‌کرد که خود را از نسل هومان ویسه دانسته‌اند. بعضی معتقدند که اصل طایفه یا تیره مال هومان از بومی‌های قدیم و اصیل منطقه هستند، نه اینکه از کردستان و یا گروس (یکی از ولایت‌های سابق در ایران) آمده‌اند. که می‌گویند در حققیقت پس از فرار و متفرق شدن اولاد شاهوردی خان آخرین اتابک لرستان به دست عوامل والیان و حکومت صفوییه عده‌ای از آنها به گروس رفته و مدت‌ها در آنجا سکونت کرده که پس از وفات شاه عباس دوباره به منطقه آمده که یکی از آنها چژنی نام دارد که گویا از فرزندان شاهوردی خان می‌باشد. و چونکه چژنی اصل منطقه و اصالت دارد دوباره توشمال و بزرگ مردم ساکن بخش بدره شده است که بعد از وفات او حکومت و قدرت به دست سه فرزندش به نام‌های: علاویسی - مرادویسی - یوسف، تقسیم کرده است که علاویسی از همه بزرگتر بوده و در منطقه مانده و مرادویسی به مهران و یوسف به ملکشاهی رفته‌اند که به مرور زمان از بین رفته و باقیمانده آنها تیره مال هومان از نسل چژنی می‌باشد. و معتقدند نام چژنی هومان بوده و یا ملقب به هومان است. واظهار می‌دارد که علاویسی بعنوان توشمال و بزرگ منطقه شناخته شده بوده که دو فرزند داشت به نام: سلان ویسی و قباد که فرزند بزرگ او سلان ویسی بوده و سلان ویسی دوازده پسر داشت که بزرگتر از همه قمر بوده که مردم فعلی از نسل او می‌باشند. و از نسل قباد توشمالان قیطولی بدره (چنارباشی) بوجود آمده‌اند. و معتقدند که اصل نژادی توشمالان طایفه مال خطاوی و باولک ملکشاهی و قیطول قیطاسی و قیطولی پاشه و قیطولی باشی بدره و مال هومان از یک نسل و از یک نژاد بوده‌اند و لیکن پس از تصدی حسین خان بن منصور حکومت پشتکوه به جاهای دیگر متفرق شده و هرکدام از آنها در محل دیگری سکونت نموده است. تیره جابری در مورد تیره جابری دو اعتقاد و نظر وجو دارد: ۱-اصل تیره جابری از نژادهای مختلف هستند و بعضی معتقدند از اولاد جابر بن حیان می‌باشند و یا اینکه از ایل گوران هستند. جابر ابن حیان شیمیدان معروف جهان اسلام در زمان (برامکه) به ایران فرار کرد و در نتیجه در بخش بدره دره شهر فوت می‌کند که در زمانصفویه بارگاهی برای او درست کرده‌اند و عده‌ای خود را از اولاد جابر معرفی کرده‌اند. احتمال می‌رود جابر این حیان کوفی برای تحقیقات و ادامه به اکتشاف در رشته‌های اخترشناسی - طب - شیمی، و... از عراق عازم اصفهان بوده که در بخش بدره به رحمت ایزد منان پیوسته و یا اینکه توسط اشرار در همان روستا مدفون شده و در زمان صفویه عده‌ای از مردم ایل گوران در اطراف مقبره زندگی کرده و مشغول دعانویسی و قرآن خواندن بوده که خود را از اولاد جابر معرفی کرده و یا اینکه به لحاظ شناخته شدن در بین طوایف منطقه بنام طایفه و یا تیره جابری معروف شده‌اند. ۲-بعضی معتقدند ازاولاد جابر بن عبدالله انصاری معروف در واقعه کربلا می‌باشند. منابع • نژاد و تیره در استان ایلام • ایل‌ها و طوایف • لغت نامه دهخدا-بیری بدره‌ای • کتاب: مجموعه آراء، در مورد سرزمین پشتکوه ایلام، نویسنده: جعفر خیتال، ناشر: کتابخانه اسماعیلی، تیراژ: ۳۳۰۰، چاپ اول: ۱۳۶۹،،،مطالب برگرفته از صفحات ۲۸۶ تا ۲۹۳ کتاب. • کتاب: انساب شهری و عشایری استان ایلام ، نویسنده: رستم رفعتی(١٣٠٣)، ناشر: برگ آذین ،چاپ١٣٨٦، شابک:٩-٦١-٧٣٧٢-٩٦٤-٠٩٧٨ ،،،مطالب برگرفته از صفحات ٣١٣ تا ٣٢١ کتاب.